Greenwashing: nowe zasady dla twierdzeń ekologicznych – w Polsce od 27 września 2027 r.

Greenwashing w Polsce będzie podlegał nowym, szczegółowym zakazom od 27 września 2027 r., a nie od 27 września 2026 r. Ta druga data pochodzi z unijnej dyrektywy 2024/825, natomiast polska ustawa wdrażająca (Dz.U. 2026 poz. 1353) przesunęła wejście w życie o rok. Mylące deklaracje ekologiczne są jednak zakazane już dziś na podstawie ogólnych przepisów o nieuczciwych praktykach rynkowych.

Greenwashing: nowe przepisy od 2026 czy od 2027 roku

Różnica dat bierze się z tego, że dyrektywa nie obowiązuje przedsiębiorców bezpośrednio – każde państwo musi przenieść ją do własnego prawa. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/825 z 28 lutego 2024 r. w sprawie wzmocnienia pozycji konsumentów na rzecz transformacji ekologicznej (w skrócie EmpCo) wyznaczyła dwa terminy: wdrożenie do 27 marca 2026 r. i stosowanie nowych przepisów od 27 września 2026 r. Polska nie dotrzymała żadnego z nich.

Pierwotny projekt, przygotowany przez Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK), zakładał wejście w życie 27 września 2026 r. Organizacje przedsiębiorców, m.in. Konfederacja Lewiatan i Polska Federacja Producentów Żywności, wskazywały, że firmy nie miałyby czasu na zmianę opakowań, a towary z niezgodnymi oznaczeniami trzeba by przepakowywać lub niszczyć. Sejm przyjął poprawkę przesuwającą termin o rok, ale odrzucił propozycję dodatkowego, 24-miesięcznego okresu przejściowego dla produktów już obecnych na rynku. Ustawa nie zawiera przepisów przejściowych – stanowi po prostu, że wchodzi w życie 27 września 2027 r.

Opóźnienie ma konsekwencje. Komisja Europejska może wszcząć wobec Polski postępowanie w sprawie niewykonania obowiązku wdrożenia dyrektywy w terminie. Dla firm ważniejsze jest jednak co innego: w państwach, które wdrożyły dyrektywę na czas, nowe zakazy działają od 27 września 2026 r. Polski sklep sprzedający np. do Niemiec czy Francji musi stosować tamtejsze przepisy już teraz.

Co grozi za greenwashing już dziś

Brak nowych zakazów do września 2027 r. nie oznacza swobody. Ustawa o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (UPNPR) już dziś zakazuje działań i zaniechań wprowadzających konsumentów w błąd, w tym co do cech produktu, jego składu czy wpływu na środowisko. Różnica polega na ciężarze dowodu: przy praktykach z czarnej listy wystarczy wykazać, że do nich doszło, a przy ogólnych przepisach urząd musi pokazać, że komunikat mógł zniekształcić decyzję przeciętnego konsumenta.

Prezes UOKiK prowadzi postępowania dotyczące zielonych deklaracji od kilku lat, w ostatnim czasie m.in. wobec firm kurierskich, odzieżowych i kosmetycznych. Za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów grozi kara do 10% obrotu, a menedżerowi, który umyślnie do niej dopuścił – do 2 mln zł. Konsument może z kolei żądać m.in. obniżenia ceny lub naprawienia szkody.

Po upływie terminu wdrożenia sądy i organy powinny interpretować krajowe przepisy możliwie zgodnie z celami dyrektywy. Nie da się jednak w ten sposób stosować w Polsce punktów czarnej listy, których jeszcze nie ma w ustawie. W praktyce do września 2027 r. najbardziej ryzykowne są te deklaracje, które i tak byłyby mylące według dzisiejszych zasad: ogólnikowe, nieudokumentowane lub dotyczące tylko fragmentu produktu.

Nowe pojęcia: twierdzenie środowiskowe, oznakowanie, system certyfikacji

Nowelizacja dodaje do UPNPR definicje, które wyznaczą zakres zakazów. Najważniejsze z nich to:

• twierdzenie środowiskowe – komunikat, który nie jest wymagany przez prawo i stwierdza lub sugeruje, że produkt, kategoria produktów, marka lub przedsiębiorca mają pozytywny lub zerowy wpływ na środowisko, są mniej szkodliwi niż inni albo poprawili swój wpływ w czasie; może mieć formę tekstu, obrazu, grafiki czy symbolu,
• ogólne twierdzenie środowiskowe – twierdzenie, które nie jest zawarte w oznakowaniu dotyczącym zrównoważonego charakteru i którego konkretna treść nie została jasno podana w tym samym przekazie, np. „eko”, „zielony”, „przyjazny dla natury”,
• oznakowanie dotyczące zrównoważonego charakteru – dobrowolny znak zaufania, znak jakości lub równoważne oznaczenie wyróżniające produkt ze względu na cechy środowiskowe lub społeczne,
• system certyfikacji – system weryfikacji przez niezależną stronę trzecią, otwarty dla przedsiębiorców na przejrzystych zasadach, z możliwością cofnięcia prawa do oznakowania,
• uznana wysoka efektywność środowiskowa – efektywność potwierdzona zgodnie z unijnymi przepisami, np. przy etykiecie EU Ecolabel, albo z oficjalnie uznanymi krajowymi lub regionalnymi systemami oznakowania ekologicznego.

Twierdzenia ekologiczne zakazane zawsze: nowe punkty czarnej listy

Od 27 września 2027 r. art. 7 UPNPR, czyli lista praktyk uznawanych za nieuczciwe w każdych okolicznościach, zyska nowe punkty dotyczące ekologii. Ogólne omówienie tej listy zawiera artykuł o czarnej liście nieuczciwych praktyk.

Do listy trafiają też punkty 27–33, które dotyczą trwałości i napraw. Zakazane będzie m.in. zatajanie, że aktualizacja oprogramowania pogorszy działanie urządzenia, przedstawianie zbędnej aktualizacji jako koniecznej, nieprawdziwe twierdzenia o trwałości lub możliwości naprawy, nakłanianie do zbyt wczesnej wymiany materiałów eksploatacyjnych i zatajanie ograniczeń działania produktu przy użyciu części innych producentów.

Twierdzenia o przyszłości i porównania

Dyrektywa zaostrza też ocenę zobowiązań na przyszłość. Deklaracja typu „neutralność klimatyczna do 2030 r.” będzie wprowadzać w błąd, jeśli nie stoją za nią jasne, publicznie dostępne i weryfikowalne zobowiązania zawarte w szczegółowym, realistycznym planie wdrożenia – z mierzalnymi celami, terminami i przydzielonymi zasobami – regularnie sprawdzanym przez niezależnego eksperta.

Mylące będzie również reklamowanie jako korzyści cech, które nie mają znaczenia dla konsumenta, oraz porównywanie produktów pod względem środowiskowym bez informacji o metodzie porównania, porównywanych produktach i aktualności danych. Zasady dokumentowania liczb w reklamie, przydatne również przy deklaracjach typu „o 30% mniej CO₂”, omawia artykuł o liczbach w reklamie a prawie.

Nowelizacja zmienia też ustawę o prawach konsumenta, rozszerzając w ślad za dyrektywą obowiązki informacyjne m.in. w zakresie trwałości produktów, napraw i aktualizacji oprogramowania. Komunikaty o gwarancjach i zwrotach, które pełnią funkcję sygnału zaufania, opisuje tekst o gwarancjach i polityce zwrotów.

Greenwashing a dowód społeczny: certyfikaty, nagrody i opinie

Twierdzenia ekologiczne często występują razem z elementami dowodu społecznego: znakami jakości, nagrodami i opiniami klientów. Nowe przepisy dotykają ich bezpośrednio.

• Certyfikaty. Tylko oznakowania oparte na systemie certyfikacji lub ustanowione przez organy publiczne będą bezpieczne. Przegląd wiarygodnych etykiet, takich jak EU Ecolabel, FSC czy Fairtrade, zawiera artykuł o certyfikatach ekologicznych, a ocenę certyfikatu całej firmy – tekst o B Corp.
• Nagrody i „zielone” wyróżnienia. Tytuł „Eko Marka Roku” przyznany za opłatą, bez niezależnych kryteriów, może działać jak oznakowanie bez systemu certyfikacji. Jak odróżnić rzetelne wyróżnienie od kupionego, opisuje artykuł o fałszywych certyfikatach i nieistniejących nagrodach.
• Opinie klientów. Wyróżnianie w karcie produktu opinii typu „najbardziej ekologiczny produkt, jaki kupiłam” nie zastąpi dowodów. Sprzedawca odpowiada za cały przekaz, a selekcjonowanie opinii pod tezę może być też zniekształcaniem recenzji – zasady opisuje artykuł o opiniach klientów a prawie konsumenckim.

Komunikaty proekologiczne mogą za to korzystać z normy społecznej, jeśli opisują prawdziwe zachowania innych. Dobrze ilustruje to eksperyment z ręcznikami w hotelu: informacja o tym, co robi większość gości, zadziałała lepiej niż apel o ochronę środowiska.

Plan dostosowania przed 27 września 2027 roku – checklista

Rok vacatio legis to sporo czasu, ale zmiana opakowań, katalogów i opisów produktów w dużym asortymencie trwa. Rozsądny harmonogram wygląda tak:

1. Zinwentaryzuj wszystkie twierdzenia środowiskowe: opakowania, metki, opisy w sklepie, reklamy, posty, materiały B2B i znaki jakości.
2. Usuń lub zastąp własne „zielone” plakietki i logotypy, które nie opierają się na systemie certyfikacji.
3. Zamień ogólne hasła na konkretne, udokumentowane informacje z podaniem zakresu („opakowanie”, „70% materiału”).
4. Zrezygnuj z deklaracji neutralności klimatycznej opartych na kompensacji emisji.
5. Dla celów klimatycznych na przyszłość przygotuj plan wdrożenia z mierzalnymi celami i niezależną weryfikacją albo wycofaj takie deklaracje.
6. Sprawdź twierdzenia o trwałości, naprawialności i aktualizacjach oprogramowania.
7. Zaplanuj wyczerpanie zapasów ze starymi oznaczeniami przed 27 września 2027 r. – ustawa nie przewiduje okresu przejściowego.
8. Jeśli sprzedajesz za granicę, sprawdź, czy dany kraj stosuje nowe zakazy już od 27 września 2026 r.
9. Wyznacz osobę odpowiedzialną za akceptację każdej nowej deklaracji ekologicznej i przechowuj dokumentację dowodową.

Na koniec warto sprawdzić także deklaracje pozaekologiczne, które działają podobnie – np. hasła o pozycji rynkowej. Zasady ich uzasadniania opisuje artykuł o tym, kiedy można napisać „Nr 1 w Polsce”.

Ten tekst przedstawia stan prawny na październik 2026 r. i nie jest poradą prawną. Ocena konkretnej deklaracji ekologicznej zależy od produktu, dowodów i kontekstu komunikatu, dlatego przy zmianie opakowań lub kampanii warto skonsultować się z prawnikiem.